Held

Ik heb eigenlijk geen helden. Niet omdat ik mezelf zo geweldig vind, maar omdat ik de absolute, aan zekerheid grenzende overtuiging ben toegedaan dat we in essentie allemaal knoeiers zijn. Sommigen knoeien mooier dan anderen, of grappiger of met meer gratie en flair, maar knoeien doen we. Stuk voor stuk.

Heel af en toe is er wel eens iemand die de bal raak slaat. Vaak is dat geheel per ongeluk, maar dat maakt niet uit. Raak is raak. En heel erg soms ontmoet je zelfs iemand die de bal zoveel keren raak slaat dat je bijna begint te twijfelen of het misschien toch tot de mogelijkheden van de menselijke soort behoort om niet te knoeien.

Als ik dan toch een held zou moeten kiezen, dan kies ik voor een schrijver uit het begin van de twintigste eeuw. Een Britse schrijver, waar de meeste mensen, net zoals ikzelf tot enkele jaren geleden trouwens, nog nooit van hebben gehoord: Gilbert Keith Chesterton. Dus bij deze zal ik proberen om u te overtuigen waarom Chesterton een held is en waarom u in uw leven eigenlijk minstens één boek van hem zou moeten lezen.

  1. Chesterton had zelf alle kenmerken van een geslaagd romanfiguur

Chesterton was een reus van bijna twee meter groot en woog 134 Kilo. Hij droeg altijd een cape, een versleten hoed en een heuse zwaardstok. In zijn mondhoek bungelde steevast een sigaar en hij kon onbedaarlijk bulderlachen. Hij was redelijk vergeetachtig en moest tijdens zijn omzwervingen regelmatig naar zijn vrouw bellen om te vragen waarheen hij eigenlijk op weg was. Dat vond hij echter niet erg want zijn favoriete hobby (dewelke hij samen met zijn vrouw beoefende overigens) bestond erin om op een willekeurige trein of koets te stappen en met opzet te verdwalen.

  1. Als er een kwartetspel van schrijvers zou bestaan, dan zou Chesterton elke andere schrijver verslaan.

Chesterton leefde van 1874 tot 1936. Van die 62 jaar, was hij er 36 actief als schrijver en journalist. In die 36 jaar schreef hij maar liefst 106 boeken. Dat zijn er drie per jaar. Romans, wetenschappelijke werken, biografieën en essaybundels. Misschien is er ergens een onverlaat die het aandurft om hierbij te denken “Straf, maar moet te doen zijn.” Sta me toe om ook deze overmoedige boefjes de kop in te drukken.

Chesterton schreef daarnaast immers ook bijdragen voor nog eens 200 andere boeken. Hij schreef ook nog vijf toneelstukken, een paar honderd gedichten en zo’n tweehonderd (!) kortverhalen, waaronder een detectivereeks in 51 afleveringen over een pastoor die moorden oplost, Father Brown genaamd, en die op een bepaald moment aan Sherlock Holmes gewaagd was qua populariteit. Want niet alleen schreef hij veel, hij schreef ook nog eens stuk voor stuk werken van uitzonderlijke kwaliteit. Zijn detectiveverhalen waren razend populair, maar net zo goed worden pakweg zijn fictie-romans, zijn biografie van Charles Dickens of zijn beschouwingen over Thomas van Aquino door kenners tot op vandaag als relevant en vernieuwend beschouwd.

Oh, en hij schreef ook nog columns waarin hij zijn mening gaf over van alles en nog wat. Zo’n 4.000 columns meer bepaald. Vierduizend… dat is het equivalent van elf jaar lang elke dag een column schrijven. Elke dag.

  1. Chersterton schreef de beste openingszin ooit

Het is natuurlijk een kwestie van smaak, maar voor mij schreef Chesterton de beste openingszin ooit. Het is deze waarmee hij zijn roman The Napoleon of Notting Hill laat beginnen. Ik vertaal vrij.

Het menselijke ras, waartoe zovele van mijn lezers behoren, heeft van het begin af aan kinderspelletjes gespeeld en zal dat waarschijnlijk blijven doen tot op het einde, wat knap lastig is voor de weinige mensen onder ons die volwassen worden.

En zelfs als je het niet eens bent met die titel van beste openingszin: er zijn zodanig veel citaten van Chesterton bewaard gebleven en die zijn vaak zo uitzonderlijk spitsvondig en grappig, dat het me sterk lijkt dat je niet ergens quote van hem zou terugvinden die je oprecht verrast of doet nadenken.

Misschien nog 1 favoriet van me om dit die bewering te ondersteunen:

Een paraplu moet je delen, als je er een hebt. En als je er geen hebt, dan moet je de regen delen, met al de kansen die die biedt voor scherpzinnige grapjes en filosofie.

  1. Chesterton was een echte vrije denker.

Chesterton was een notoir koppigaard en ging regelmatig in publiek debat met vooraanstaande figuren als H.G. Wells, George Bernard Shaw en Bertrand Russel. Zo vurig en aanvallend als hij in die debatten was, zo zachtmoedig en respectvol benaderde hij zijn tegenstanders buiten de arena.

Maar belangrijker nog: in een era waarin de tweespalt tussen de kapitalistische en de socialistische/communistische ideologie absoluut was – de Russische Revolutie stond net op uitbarsten – en die twee ideeënwerelden de enig mogelijke opties leken te zijn voor wie zich met enig sérieux aan politieke beschouwingen wenste te wagen, was hij erin geslaagd om een positie in te nemen tégen beide. Hij geloofde noch in de ongebreidelde markt van het kapitalisme, noch in de absolute gelijkheid van het communisme. Hij was een fervent voorvechter van het distributisme, een ondertussen vergeten ideologie die er in een notendop op neer komt dat we er als samenleving voor moeten ijveren om de concentratie aan rijkdom zo veel als mogelijk tegen te gaan en dus de productiemiddelen over een zo groot mogelijke groep aan “kleine rijken” te herverdelen, zonder daarbij absolute gelijkheid te proberen nastreven.

Hoewel hij te boek staat als rabiate voorvechter van het katholieke geloof en van een vorm van wat men conservatisme zou kunnen noemen, vervult hij die rol op een manier en met argumenten die zo verfrissend zijn dat je erg vroeg moet opstaan om hem op een ongerijmdheid te betrappen.

Chesterton heeft een mening over alles en als je het met hem eens bent, dan zal je nieuwe argumenten ontdekken waar je nog nooit aan had gedacht. Als je het niet met hem eens bent, zal je nergens elders zo’n goeie sparringpartner vinden om je tegenargumenten op te oefenen.

  1. Chesterton mag niet vergeten worden

Chesterton mag dan wel nog niet helemaal vergeten zijn, hij is wel lang niet meer zo bekend als hij eens was. En daarmee is de eerste stap richting vergetelheid gezet. Misschien denkt u dat dat nu ook niet zo erg zou zijn. Wat hebben we immers te leren van een schrijver van honderd jaar geleden? Wel, nog veel denk ik. Chesterton zei zelf ooit dat de geschiedenis niet alleen vol staat met ruïnes maar ook met onafgewerkte bouwwerken. Er is veel uit het verleden dat nooit af is geraakt en dat de moeite waard is om te herbekijken.

En dat zijn woorden nog steeds actualiteitswaarde hebben, zal ik proberen aantonen met een laatste citaat. In zijn boek ‘Wat er mis is met de wereld’, zegt hij ergens het volgende: Het ei bestaat alleen om de kip voort te brengen. Maar de kip bestaat niet alleen om eieren te produceren. Zij bestaat ook om zich te amuseren, God te loven of Franse dramaturgen te inspireren. Als bewuste levensvorm is zij waardevol in zichzelf. Onze hedendaagse politiek zit vol lawaaierige vergeetachtigheid en wat men vergeet is dat een gelukkig en bewust leven toch uiteindelijk het doel moet zijn van al de compromissen en ingewikkelde, gewichtige zaken. We praten tegenwoordig alleen maar over mensen in termen van nut en over instellingen in termen van efficiëntie; oftewel, we zien de kippen alleen nog als machines om zoveel mogelijk eieren leggen. Terwijl we zouden moeten bezig zijn met hoe onze ideale vogel eruit zou zien.

Als dat niet actueel is… Daarom zal ik, als iemand me het ooit vraagt, zeggen dat G.K. Chesterton mijn held is. En als u nu eens een van zijn boeken leest? Dan zegt u dat misschien ooit ook.

 

P.S.:

Alle boeken van G.K. Chesterton vind je gemakkelijk terug op het net en vaak ook in goedkoop of quasi-gratis e-boek formaat. Wie echter een buitengewoon goede en vermakelijke introductie over de man wil lezen, kan daarvoor terecht bij een Vlaams boek: “De Lach van Chesterton”, van Gaston Durnez (Lannoo, 2006).

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s